Braaf Brave Blijf
Naar een publieke ontwerppraktijk die frictie omarmt
Ontwerpend werken aan complexe maatschappelijke vraagstukken met, voor of binnen de overheid veroorzaakt onvermijdelijk wrijving. Soms schuurt het met organisatieculturen en interne processen, soms tussen betrokkenen met uiteenlopende mindsets en paradigma’s. De reflex is die wrijving uit de weg te willen gaan, terwijl het juist van waarde kan zijn voor impactvolle samenwerking.
Voor PONT, de Publieke Ontwerppraktijk zochten De Nacht Club en Myrthe Krepel naar aanstekelijk perspectief op frictie en dapperheid. Dat deden we door te luisteren, leren en maken, samen met ontwerpers en professionals in het publieke domein. Het leidde tot kwetsbare gesprekken, ongemakkelijke momenten en zelfreflectie. We nemen je graag mee in het perspectief dat hieruit voortkwam: braaf, brave, blijf!
Als frictie of problematische wrijving optreedt in publieke ontwerppraktijken staat er echt iets op het spel. Die frictie betekent dat er iets kan en misschien wel moet veranderen. De braafheid van ontwerpers is een kracht: we zijn vaak goede relatiebouwers. Durven we ook dapper te zijn, en frictie toe te laten in onze processen? En lukt het ons om te blijven bij de bende? Want frictie kan alleen van waarde zijn als er wrijftijd is. Anders kun je beter over een botsing of fractie spreken.
Wij stellen een praktijk van dappere ruimte voor, waarbinnen we als ontwerpers en publieke professionals frictie omarmen. We bieden hiervoor praktische handvatten aan. Tegelijk houden we een pleidooi voor een cultuurverandering, naar een (zelf)kritische ontwerppraktijk waarin blijverschap als de kunst van het blijven-als-het-moeilijk-wordt centraal staat.
Luister de podcast. Lees het essay. Pas de principes toe.
Schrijf een brave brief. Sluit je aan bij een dappere bende!
Essay: Braaf, Brave, Blijf
Dit essay leest als een kleine geschiedenis van hoe we leerden ons ongemak te omarmen en te houden van frictie. Het begint bij de braafheid van ontwerpers. Met lichte gêne, maar ook met waardering voor wat die braafheid ons oplevert aan duidelijkheid, goede relaties en prettige sfeer. Toch ontkomen we niet aan de vraag of ontwerpers niet veel te braaf zijn voor het werken aan de grote vragen van nu. Wanneer schiet braafheid te kort en is dapperheid nodig? Hoe ziet dapperheid er uit in publieke ontwerppraktijken en zijn het per se de ontwerpers die dapperheid tonen? Het essay eindigt met een pleidooi voor frictie en dapperheid in de vierde dimensie: om te wrijven is tijd nodig, dus laten we tijd maken. En nieuwe frictie-metaforen gebruiken.
Podcast: braaf of brave
Luister naar de eerste aflevering van de podcast Braaf/Brave voor een persoonlijk verhaal over frictie en dapperheid.
In de eerste aflevering van de podcast braaf of brave hoor je Froukje Sleeswijk Visser. Ze is ontwerpend onderzoeker en associate professor service design aan de TU Delft. Het interview is opgenomen tijdens de Dutch Design Week, waar mensen live mee konden luisteren, meedenken en meepraten over de braafheid en dapperheid van het vakgebied en onszelf.
Principes: Braaf, Brave, Blijf in de praktijk
Op de PONT site delen we principes die je helpen in opdrachten voor de publieke sector. Bij de start, tijdens en na je betrokkenheid bij een publieke ontwerppraktijk, zoals het belang van wrijving en de benodigde dapperheid expliciet benoemen, voor jou, voor je opdrachtgever en andere betrokkenen. Als het spannend wordt: kun je vertragen, je kwetsbaar opstellen en expliciet ruimte en tijd geven aan onderwerpen en relaties die frictie nodig hebben?
Brave brief
Een praktijk van dappere ruimte, waarbinnen we als ontwerpers en publieke professionals frictie omarmen. Dit vraag om reflectie, vallen en opstaan, spitten, eerlijk naar jezelf en je praktijk kijken, doorzettingsvermogen. Stil staan bij je eigen braafheid en dapperheid, inzoomen en uitzoomen, bewust worden van wat er op het spel staat. Ontwerpers Myrthe Krepel, Jaap Warmenhoven en Marjolein Vermeulen nodigen je uit tot het schrijven van een brief.
Tijdens de Social Design Showdown op 22 april 2026 gaat in intieme setting een eerste bloemlezing plaatsvinden van brieven. Om hier aan deel te nemen schrijf je vooraf een brief.
Open call: De Dappere Bende
We schreven in het kader van dit onderzoek een open call uit aan diegene die werken in en aan een dappere ruimte. Het voorstel van het Mycelium Netwerk Rotterdam werd gehonoreerd. Binnenkort organiseert dit beginnende netwerk een tentoonstellingsbezoek aan FUNGI. Anarchistische ontwerpers met een maaltijd terwijl we in gesprek gaan over de schoonheid en het ongemak van de chaos en anarchie die nodig zijn voor grote veranderingen. In de samenleving, in een organisatie en in onszelf.
“Ik sta in mijn werk continu in een individueel dappere ruimte, iedereen is altijd boos op je. Dit werk is heel eenzaam. Een dappere bende dat zou ik leuk vinden.”
“Net als mycelium, verbinden netwerken zich, zodat ze elkaar kunnen voeden en versterken, en zo de natuur “boven de grond” kan bloeien”.
Workshop Braaf, Brave, Blijf
Een introductie in werken met frictie en dappere ruimte in publieke ontwerppraktijken
Werken aan de vraagstukken van deze tijd betekent ook werken met frictie, ongemak en grote emoties. Deze workshop is bedoeld om in de context van een publieke ontwerppraktijk een dappere ruimte te openen. We luisteren naar ontwerpers en ambtenaren en verkennen samen hoe braaf en dapper we zijn.
Brave diner
De workshop kan ook in de vorm van een ervaringsdiner aangeboden worden. Tijdens het diner onderga je samen een totaalervaring waarin het eten en hoe het opgediend en gegeten wordt, samenvalt met de ervaring van dappere ruimte. Je ondergaat gezamenlijk een prettig ongemakkelijke ervaring die je bij zal blijven. Na dit diner weet je: dit kunnen we eigenlijk prima verdragen met elkaar. Een ervaring om op terug te vallen wanneer je verder in het proces frictie zult tegenkomen of juist frictie durft te laten ontstaan in plaats van deze glad te strijken.
Het gaat om ruimte durven te nemen. Ik ben iemand die vanuit enthousiasme als eerste wil en ben mezelf aan het leren toe te laten om het te laten gebeuren. — Wesley
Dit diner zorgde dat je blijft ook als er weerstand is waardoor je door de gevoelens heen moet. Hoe vaker je dit soort ruimte ervaart hoe meer je leert omgaan met ongemak en daarmee rek je je scala op. — Tessa
Wil je met ons werken aan frictie en dappere ruimte
rond een publiek vraagstuk?
Neem contact met ons op
Colofon:
Ontwerpend onderzoek Jaap Warmenhoven en Marjolein Vermeulen van De Nacht Club & Myrthe Krepel
PONT Onderzoek lead Femke Coops Communicatie Annick Mooij
Podcast interviews Myrthe Krepel en Jaap Warmenhoven edit Femke Bosma DDW productie ondersteuning: Tom Loois en Nadine Gouders Fotografie DDW Mateusz Janas Brave diner catering en setting Kamila Eshmanova Fotograaf diner Andrei Tchernikov Fotograaf workshop PONT Julian Smink
We spraken voor dit onderzoek verschillende opdrachtgevers, een bestuurskundige, een choreograaf en twee feminist killjoys over dappere ruimte en frictie. Meer dan 100 ontwerpers en ambtenaren namen deel aan onze workshops en interventies. Dank voor jullie inzichten en het openhartig meezoeken!
PONT, de Publieke Ontwerppraktijk, is een programma ter bevordering van ontwerpend werken in de publieke sector, uitgevoerd door de Dutch Design Foundation. Voor de opdracht naar Dappere ruimte deden twee consortia parallel onderzoek. TwynstraGudde en Leernoveren is het andere consortium. Tijdens het onderzoek wisselden we actief inzichten uit. Dank aan Iris van Genugten en Roselyne van der Heul voor het mee kunnen profiteren van jullie ontdekkingen.