De Toekomst is Taboe

Door Jaap Warmenhoven, De Nacht Club

---

Op dinsdag 1 juli organiseerden GOVLAB010 in samenwerking met De Nacht Club alweer de derde speculatieve sessie in Studio Speculaas: ‘De Toekomst is taboe’. We onderzochten samen met ambtenaren, onderzoekers en ontwerpers de ruimte voor speculatief toekomstdenken binnen de gemeentelijke organisatie. Hoe ga je er mee om als een onderwerp politiek beladen is? Is het dan wel mogelijk om als ambtenaar de ruimte te nemen om je uiteenlopende toekomsten voor te stellen? Op 1 juli stond de relatie van de stad met drugsgebruik centraal.

Het Museum van Toekomstige Nostalgie (MUTONO)
Als eerste oefening betraden we het MUTONO. Daar stelden we ons de vraag: Hoe kijken we in de toekomst terug op 2025 en op het huidige drugsbeleid van gemeente Rotterdam? Zullen we met weemoed terugdenken aan de ‘Cokesingel’, onderdeel van de gemeentelijke campagne om negatieve effecten van drugsgebruik op de stad onder de aandacht te brengen. En zal alcohol misschien niet meer zo normaal zijn als nu? Kijken we nostalgisch terug op het drinken van een glas wijn? Draagt niemand meer een bril?

Zwakke Signalen en Maatschappelijke Verandering
Met de meme “Nobody. Absolutely no one” onderzochten we vroege tekenen van mogelijk grote verandering. Ook wel ‘weak signals’. Denk aan iemand die voor Covid in z’n elleboog hoestte. Toen dacht je misschien: wat raar. Na Covid deed ineens iedereen het. We voeren een mooi gesprek over tegenspraak binnen de gemeentelijke organisatie. Over hoe het op sommige plekken binnen de gemeente best zeldzaam is om tegen een leidinggevende in te gaan. Nobody. Absolutely no one. Not a single soul. Me: direct naar de directeur.

Toekomstarena over drugsgebruik in 2047

Dan is het tijd om de Toekomstarena in te stappen en komen terecht in een overleg van de Raad Voor en Tegen Drugsgebruik in 2047.

“We staan hier midden in de wijk Blijdorp. Daar waar vroeger de Statensingel liep is nu deze drijvende Mens-, plant- en dierentuin Blijdorp geopend. De plek waar onze stad z’n rumoerige verleden herdenkt zonder er in te zwelgen, en nieuwe opties overweegt zonder blind het ongewisse in te stappen. Hoe symbolisch is het dat we hier samen zijn. Juist hier komt de Raad voor en tegen Drugs voor het 22^ste jaar op rij samen. Met vertegenwoordigers uit stad, gemeente, veiligheidssector en creatieve sector. We buigen ons vanavond over het vraagstuk van de nieuwe drug Sweetspot, die op dit moment de stad overspoelt. In het verleden is de Raad voor en tegen drugs in staat geweest om steeds openhartig en niet bang voor publieke opinie of polarisering, tegendraads maar weloverwogen advies te geven over hoe om te gaan met drugsproblematiek.”

Tijdens dit overleg over de nieuwe drug Sweetspot gaan bewoners uit Blijdorp, ex-criminelen en handhavers met elkaar in gesprek. Maar niet voordat ze een eed hebben uitgesproken. Een aantal zinnen uit de eed: “Wij willen een vrije stad en een veilige stad. Wij spreken vrijuit en staan open voor alternatieven. Korte termijn succes is geen succes”. Er blijkt – in 2047 – binnen de raad een verrassend positieve houding tegenover de drug Sweetspot. Deze drug heeft op het eerste gezicht dan ook nauwelijks negatieve effecten – al ga je er wel mensen die je niet kent van aanspreken, iets dat niet iedereen kan waarderen. Juist de groep ex-criminelen maakt zich zorgen en is bang dat de raad te lichtzinnig denkt over de nieuwe drug. In eerste instantie doen de blijdorpers daarover wat lacherig, maar daar komen ze op terug als ze merken dat het de ex-criminelen menens is.

“Interessant vind ik het zwart wit denken. Ik vond het makkelijk in deze sessie om het gebruikersperspectief op me te nemen, maar je slaat snel door.
De ruimte creëren voor de twijfel is moeilijk. Het is verleidelijk om de elegante simpliciteit van één perspectief te kiezen.

“Dit soort vraagstukken zijn vol van taboe. Dat neem je niet weg. Taboes hebben ook een functie. Maar wat hebben we nodig om wel een opener gesprek te voeren? We ontdekken net dat het vraagstuk verrijken in plaats van oplossen erg belangrijk is.”

Jaap, social designer

Lessen voor de toekomst
Ruimte om een tegendraadse mening te verkondigen, of iets te zeggen dat buiten het heersende ‘normaal’ valt, staat altijd onder druk. Dat merkten we ook tijdens deze avond over speculeren, waarbij de casus drugsgebruik centraal stond. Het verraste hoe echt emoties kunnen voelen, ook al bevind je je samen in een fictief jaar: de toekomst bestaat nooit echt. Sommige elementen in deze fictieve pre-enactment maakten lacherig. Dat is een vrij bekende reactie op iets dat ver van onze realiteit af staat. Was het principe ‘not-about-it-without-it’, waarbij de voltallige Raad Voor En Tegen Drugs een licht psychedelicum slikt voordat ze met elkaar in debat gaan, iets te ver buiten de comfortzone? Wat is realistisch als je speculeert over de toekomst? Alle denkbeelden in het hier en nu over de toekomst zijn ten slotte speculaties, fictief. Toch werd het verrassend levensecht toen we speculeerden over de nieuwe drug Sweetspot, en de ex-criminelen zich zorgen begonnen te maken dat de stad te snel zou kiezen voor legalisering van de drug.

“Politiek zijn de linies al ingenomen. Status quo is criminaliseren en de andere kant is legaliseren. Steeds dezelfde uitwisseling van standpunten. Wij willen voor deze casus verkennen of je ook ander perspectief kunt vinden. Voorbij gezondheid of veiligheid. Wat voor oplossingsruimte komt er dan. Welke variabelen en alternatieven zijn er door vanuit veel verschillende perspectieven te kijken?”

Lieke, opgavemanager aanpak ondermijnende criminaliteit