Ondermijning als sociaal vraagstuk
Welke ruimte voor verandering ontstaat als we taboes
rond drugsgebruik bespreekbaar maken?
Gemeente Rotterdam werkt op verschillende manieren samen met allerlei partners aan drugsgerelateerde problemen. Ondermijning, wordt het probleem ook wel genoemd. Naar de ontwrichtende effecten van criminaliteit op de samenleving en de manier waarop criminelen legale structuren als ondernemingen en vastgoed nodig hebben en misbruiken. Een aanzienlijk deel van de ondermijnende criminaliteit is drugsgerelateerd. Een deel van het probleem is dat drugs een gezondheidsprobleem is, een veiligheidsprobleem, maar dat het tegelijkertijd ook steeds meer en openlijker gebruikt lijkt te worden. Hoe gaan we als overheid en partners om met deze verander(en)de situatie? De gemeente heeft de afgelopen periode verschillende initiatieven genomen om zowel partners in het veiligheidsdomein als maatschappelijke partners en bewoners, te betrekken bij dit vraagstuk. Want het is een vraag voor de hele stad. Niemand kan het ‘alleen’ oplossen. En allerlei partijen voelen zich wel eens alleen. Daarom zijn we deze productie gestart, om een openhartig gesprek en een gezamenlijke verkenning te doen van de toekomstige relatie van Rotterdam met drugsgebruik.
Van juli 2024 t/m april 2025 begeleidde De Nacht Club vijf avonden voor een zoektocht naar nieuw perspectief op ondermijning en drugsgebruik in Rotterdam. Een toegewijde club mensen, van Gemeente Rotterdam, OM, politie, studentenverenigingen en Now&Wow kwamen samen om te verkennen hoe de komende jaren samen te werken. Voorbij zwart-wit denken, ruimte makend voor nieuw perspectief. Vanuit een openhartige houding. Gevoed door allerlei ervaringen van Rotterdammers. Dat is bijzonder, vaak staan we ons die ruimte niet toe door de dagelijkse urgentie.
Creatieve professionals werken niet aan oplossingen, maar aan verandering. Dit betekent dat ze niet zozeer een precieze route uitstippelen naar de realisatie van een oplossing, maar meer exploratief en iteratief te werk gaan, coalities bouwen, de agenda bepalen, kansen zoeken, campagne voeren, netwerken versterken, dingen uitproberen en succesvolle uitkomsten inbedden in lange termijn structuren.
– Tabo Goudswaard, lezing Expertisecentrum Creatieve Innovatie
Een ander pad lopen
Met een diverse groep en vanuit een open houding ontdekten we wat er voor mensen toe doet. Van een officier van Justitie tot een recreatief drugsgebruiker, van een bestuurslid van het studentencorps tot een jongerenwerker, van een politieagent die werkt aan ondermijning tot een bewoner waar net een bom in de portiek is afgegaan. We ervaarden hoe groot het vraagstuk is, zoals een van de deelnemers zei: “Echt van extase tot de dood.” Startend vanuit de beleving van mensen in de stad ontstond over vijf bijeenkomsten zicht op nieuw perspectief, dat helpt om anders naar problemen rond drugsgebruik te kijken en naar de relaties die we aangaan om deze problemen op te lossen.
Je loopt bewust een ander pad. Je merkt ongemak bij iedereen, maar je komt er anders niet. Dan blijf je bij wat je al kent en dat werkt niet meer. Je kunt niet rechtstreeks op je doel af. Door met elkaar in dialoog te gaan en te doorleven, daardoor sta je open. Je groeit zo naar nieuw perspectief toe.
Beleidsadviseur Aanpak Ondermijnende Criminaliteit
Iedereen in de club liet zichzelf zien. Door eigen dilemma’s rond dit onderwerp op tafel te leggen. Door lef te tonen en dingen te zeggen die buiten de norm van de eigen organisatie vallen. Door persoonlijke en soms heftige verhalen te delen over hoe het verschrikkelijk mis kan gaan met drugsgebruik. Of door een kijkje te geven in de werking van de mechanismen van handhaving, opsporing en het berechten van criminelen.
“Drugsgebruik lijkt ver weg terwijl het – voor ons allemaal – vlakbij is.”
“Wat ik heel moeilijk vind aan het gesprek rond drugsgebruik is dat ik niet aan een ander wil vertellen wat diegene wel of niet moet doen.”
Er zit taboe op het spreken over drugsgebruik, vooral
op het hogere niveau in mijn organisatie.”
We keken door elkaars ogen.
We zagen wat we delen en waarin we verschillen.
We komen uit verschillende generaties en
we leerden over onze blinde vlekken.
We hoorden zowel gebruikers als handhavers, zowel studenten als agenten.
We zien dat het nodig is met een open blik samen te werken aan de toekomst.
We raakten samen enthousiast over een aantal toekomstperspectieven:
Kraak de Straat
Activistische straten tegen criminaliteit
Het idee om de ‘buurtelijkheid’ van bewoners aan te spreken om de verspilling van ruimte in de stad aan criminele activiteiten tegen te gaan.
In de jaren ’80 was er veel leegstand, en was de kraakbeweging groot. Je kunt een huis kraken door woonachtig gedrag te vertonen. Zoals een pizza bestellen. Tandenpoetsen in je onderbroek voor de spiegel en daar een foto van maken. Nog steeds is er leegstand. Nog steeds verspillen we ruimte. Ruimte in huizen die worden gebruikt voor drugsproductie of speculatie. Maar je zou ook kunnen zeggen: er is leegstand van sociale ruimte. We maken de stad te weinig. We kijken niet genoeg naar elkaar om. Daarom kraken we de straat. We kraken de sociale ruimte. We vertonen buurtachtig gedrag. We vormen collectieven, we komen in verzet. Want criminelen varen juist wel bij anonimiteit.
Binnenkort start de Kraak de Straat pilot.
“Het doorbreken
van wegkijken.”
de Alternatieve Raad
Gesprekken over drugsgebruik verzanden vaak in een discussie tussen criminaliseren, reguleren of legaliseren. De Alternatieve Raad is er juist om het gesprek over drugs te legaliseren.
De Alternatieve Raad is een op de SER geïnspireerd overlegorgaan met leden uit stad, wetenschap en overheid/handhaving. Leden die het gesprek over de huidige drugsaanpak willen onderzoeken en openbreken. De keuze tussen ‘legaliseren of handhaven’ speelt ons uit elkaar. Terwijl, op die keuze hebben we maar beperkt invloed. We hebben juist veel gemeen: niemand wil groeiende criminaliteit, niemand wil jonge mensen die gevaar lopen. Hoe kunnen elkaar aanvullen, met kennis, ervaring en andere kwaliteiten?
Binnenkort gaat de eerste raad proefdraaien.
“Ik ben IVA, In Voor Alternatieven en ik open het gesprek. Ik stel mij open om perspectieven te horen.”
Meer weten? Neem contact met op met De Nacht Club
of de aanjagers van directie Veiligheid van gemeente Rotterdam
COLOFON
Aanjagers gemeente Rotterdam Directie Veiligheid Aanpak Ondermijnende Criminaliteit met politie PTO eenheid Rotterdam, OM, studentenverenigingen R.S.C. / R.V.S.V. en Laurentius, nachtclub Maassilo, RIEC en gemeente Rotterdam Directie Veiligheid.
De Nacht Club Jaap Warmenhoven en Marjolein Vermeulen met bijdrage van Roesoloog Myrthe Krepel (SMELT) en kraker/wijkraadslid Bas Oudenaarden. Productie ondersteuning Evelien Jorna
Locaties Maassilo, Gemaal op Zuid, sociëteit R.S.C. / R.V.S.V., Fruitvis, De Kapsalon.